Het gaat goed met de onderneming, opdrachten stromen binnen en klanten zijn tevreden. Totdat er iets misgaat. Een fout, een misverstand of een vertraging kan al snel leiden tot een schadeclaim. Op dat moment blijkt pas hoe belangrijk de kleine lettertjes onderaan een offerte of op de website werkelijk zijn.
Voor ondernemers met een eenmanszaak, VOF of maatschap is dat extra relevant. Binnen deze rechtsvormen bestaat geen duidelijke scheiding tussen zakelijk en privévermogen. Een aansprakelijkheidskwestie blijft daardoor niet beperkt tot de onderneming, maar kan direct doorwerken naar de persoonlijke financiële situatie van de ondernemer.
Wat is een uitsluitingsclausule?
De uitsluitingsclausule, ook wel exoneratiebeding genoemd, is de bepaling in de algemene voorwaarden waarin wordt vastgelegd in hoeverre aansprakelijkheid wordt beperkt of uitgesloten. Waar algemene voorwaarden soms worden beschouwd als een standaard document, vormt deze clausule in werkelijkheid een essentieel vangnet.
Zonder een dergelijke bepaling kan een ondernemer in principe aansprakelijk worden gehouden voor alle schade die ontstaat door een fout of tekortkoming. Die schade blijft zelden beperkt tot alleen de directe gevolgen. Denk aan extra kosten, vertraging of andere nadelige effecten voor de opdrachtgever. De omvang van een schadeclaim kan daardoor al snel groter worden dan verwacht, ook bij relatief kleine opdrachten.
Voor ondernemers met persoonlijke aansprakelijkheid maakt dat het verschil tussen een zakelijke tegenvaller en een probleem met vergaande financiële gevolgen. Bij een eenmanszaak kan een schuldeiser zich rechtstreeks richten op het privévermogen. In een vof geldt bovendien dat vennoten hoofdelijk aansprakelijk zijn, waardoor één van de vennoten voor de volledige schade kan worden aangesproken. Ook binnen een maatschap kunnen de maten met hun privévermogen aansprakelijk zijn.
Een uitsluitingsclausule helpt om deze risico’s te begrenzen. In de praktijk wordt bijvoorbeeld afgesproken dat aansprakelijkheid gemaximeerd is tot een bepaald bedrag, zoals de waarde van de opdracht. Ook wordt vaak bepaald dat bepaalde schade, zoals indirecte schade of gevolgschade, niet voor vergoeding in aanmerking komt. Daarmee wordt vooraf duidelijk waar de grens van de aansprakelijkheid ligt.
Grenzen aan uitsluiting
Een uitsluitingsclausule biedt geen onbeperkte bescherming. Schade door opzet of bewuste roekeloosheid komt altijd voor rekening van de ondernemer, ongeacht wat er in de voorwaarden staat. Daarnaast kan een rechter een beroep op een clausule afwijzen, als dit in de gegeven situatie onredelijk zou zijn.
Voor ondernemers die ook aan particulieren leveren gelden aanvullende beperkingen. De wet biedt consumenten stevige bescherming tegen beperkende bedingen in algemene voorwaarden. Een uitsluitingsclausule staat op de grijze lijst van artikel 6:237 BW, wat inhoudt dat een consument de bepaling kan laten vernietigen. In de praktijk betekent dit dat een dergelijke clausule richting particulieren zelden het gewenste effect heeft. Wie zowel zakelijke als particuliere opdrachtgevers bedient, doet er verstandig aan de voorwaarden daarop aan te passen.
Correct toepassen
Verder is het van belang dat algemene voorwaarden niet alleen goed zijn opgesteld, maar ook correct worden gebruikt. Een uitsluitingsclausule heeft alleen werking als de voorwaarden op een juiste manier van toepassing zijn verklaard en tijdig aan de wederpartij zijn verstrekt. Gebeurt dat niet, dan is er alsnog geen bescherming. Daarnaast mag de uitsluitingsclausule geen onverwachte verrassing zijn. Een bepaling die te ver afwijkt van wat in de branche gebruikelijk is, kan door de rechter aan de kant worden geschoven.
Een uitsluitingsclausule is daarmee geen detail, maar een essentieel onderdeel van verantwoord ondernemen. Juist ook voor ondernemers met een eenmanszaak, VOF of maatschap, waar de scheidslijn tussen zakelijk en privé dun is, is het verstandig daar de nodige aandacht aan te besteden.
